Iemand vertelt je dat hij ziek is. Kanker - meestal is dat het woord. En op datzelfde moment gebeurt er iets geks in je hoofd: je gaat zoeken naar iets goeds om te zeggen. Maar dat vind je niet, dus zeg je iets. Of je zegt iets waarvan je later terug denkt: waarom zei ik dat nou?
Herkenbaar? Ik denk het wel. Het probleem is bijna nooit dat je te weinig geeft om iemand. Het is dat je zoekt naar woorden die het lichter maken, terwijl het op het moment even niet licht is.
Het ergste wat je kunt doen is niks doen
Laat ik hiermee beginnen, want dit is belangrijker dan alle tips die hierna komen.
Als je niet weet wat je moet zeggen, is de verleiding groot om te wachten. Tot je iets beters bedacht hebt. Tot een beter moment. Tot je hoort hoe het gaat. En voor je het weet zijn er drie weken voorbij en voelt het te laat om nog iets te sturen.
Voor degene die ziek is voelt die stilte niet als tact. Die voelt als afstand. Mensen vertellen achteraf zelden over de kaart die onhandig was. Ze vertellen over wie er niks liet horen.
Onhandig contact is beter dan geen contact. Altijd.
Zes zinnen die het tegenovergestelde doen
Deze zijn allemaal lief bedoeld. Ik heb ze zelf ook gezegd (guilty). En toch doen ze iets anders dan je hoopt.
1. 'Je bent zo sterk.'
Klinkt als een compliment, maar het is een opdracht. Wie sterk moet zijn, mag niet (meer) instorten. En instorten is precies wat er af en toe gebeurt.
Zeg liever: het hoeft van mij even niet goed te gaan.
2. 'Blijf positief.'
Hiermee verbied je iemand zijn angst. En die angst gaat er niet van weg, hij wordt alleen onbespreekbaar.
Zeg liever: je mag bij mij ook gewoon zeggen dat het klote is.
3. 'Je ziet er goed uit!'
Vaak waar, en toch vervelend om te horen. Het klinkt alsof het meevalt. Terwijl je van binnen misschien net een infuus hebt gehad.
Zeg liever: hoe voelt het vandaag?
4. 'Mijn tante had precies hetzelfde.'
Bedoeld als verbinding. Maar nu gaat het gesprek over je tante. En eerlijk: op die verhalen zit de ander niet te wachten - die heeft wel wat anders aan zijn hoofd.
Zeg liever niks over anderen. Blijf bij deze persoon.
5. 'Heb je al eens gekeken naar dat dieet?'
Ongevraagd advies over voeding, supplementen of alternatieve therapieën komt aan als: je doet niet genoeg. Terwijl iemand net een behandeling doorstaat waar je niet bij wilt zijn.
Zeg of vraag liever niets over de behandeling. Je bent de dokter niet.
6. 'Laat het weten als ik iets kan doen.'
De meest gebruikte zin, en de meest onbruikbare. Je legt de vraag terug bij iemand die geen fut heeft om hulp te organiseren.
Zeg liever: ik kom donderdag de hond uitlaten. Je hoeft niet open te doen.
Wat wel werkt
Noem het bij zijn naam. Schrijf kanker, niet 'jouw situatie'. De ander weet allang wat er aan de hand is. Als jij het woord niet durft op te schrijven, voelt dat als wegkijken.
Zeg dat je het niet weet. Dit is geen zwaktebod. De patiëntenorganisaties adviseren het zelf: als je niet weet wat je moet zeggen, stuur dan een kaartje waarop staat dat je niet weet wat je moet zeggen, maar dat je aan iemand denkt.
Maak je hulp klein en concreet. Boodschappen op dinsdag. Een pan soep voor de deur. De kinderen ophalen. Klein en zeker is meer waard dan groots en vaag.
Blijf ook over gewone dingen praten. Niemand is alleen maar patiënt. Stuur ook eens iets over de buurvrouw, de verbouwing, dat belachelijke programma op tv. Even niet ziek zijn is soms het grootste cadeau dat je kunt geven.
Blijf komen als de rest weggaat. De eerste weken stroomt de post binnen. Daarna wordt het stil, terwijl de behandeling gewoon doorgaat. Zet een herinnering in je telefoon voor over twee maanden. Dat voelt misschien raar. Doe het toch.
En als je er echt niet uitkomt
Dan mag je de kaart het laten zeggen.
Daarvoor maakte ik Hardop denken. Kaarten zonder poespas, met de zin die je zelf niet opgeschreven kreeg al op de voorkant. Ze maken niks beter. Ze laten alleen zien dat je het gezien hebt.
En dat is, bijna altijd, precies genoeg.
Lees ook: wat schrijf je op een kaart als je niet weet wat je moet zeggen - met voorbeeldzinnen die je mag overnemen.
